Prof. dr. Moniek de Maat neemt afscheid van raad van toezicht Trombosestichting

Prof. dr. Moniek de Maat deed ruim dertig jaar onderzoek naar trombose en zat sinds 2019 in de raad van toezicht van de Trombosestichting. Vanwege persoonlijke omstandigheden neemt ze afscheid. Een terugblik op haar carrière.

Het was bij toeval dat De Maat in de jaren tachtig aan de slag ging op het gebied van bloedstolling. ‘Ik had de analistenopleiding in Rotterdam gedaan en mijn moeder maakte zich zorgen of ik wel aan een baan kwam en begon allerlei vacatures uit de krant te knippen. Een daarvan was voor een plek op de afdeling hematologie in het Dijkzigt Ziekenhuis in Rotterdam, dat later is opgegaan in het Erasmus MC. Ik heb gesolliciteerd en werd aangenomen. Om eerlijk te zijn wist ik toen nog heel weinig over hematologie, maar het greep me wel meteen. Ik heb ook nooit de behoefte gehad om een ander werkveld te zoeken.’

Wat greep u precies?

‘Vooral de veelzijdigheid van het werk. We deden onderzoek naar levertransplantaties, bloedingsziekten, en onderzoek op het gebied van cardiologie. Ik ben jaren verantwoordelijk geweest voor de stollingsdiagnostiek in het Erasmus. De ene keer kwam er een cardioloog langs, dan weer een dermatoloog. Ik vond het interessant om de ervaringen die we opdeden bij de ene groep patiënten te gebruiken bij een andere groep. Ik ben daarop biochemie in Utrecht gaan studeren en vervolgens in 1995 in Rotterdam gepromoveerd. In 2018 ben ik hoogleraar op het gebied van trombose geworden in het Erasmus MC.’

Wanneer kwam u beroepsmatig voor het eerst in aanraking met de Trombosestichting?

‘Al meteen vanaf het begin dat ik onderzoek ging doen. Als je onderzoek doet op het gebied van bloedstolling is het onvermijdelijk dat je met de Trombosestichting in contact komt, en dus ook met de mensen die er werken. In die dertig jaar heeft de Trombosestichting heel wat onderzoek financieel ondersteund, en altijd oog gehad voor de veelzijdigheid van trombose. De stichting steunt fundamenteel onderzoek, maar ook toegepast onderzoek direct gericht op patiënten. Het is een mooie mix.’

Nederland staat bekend als een land waar veel onderzoek naar trombose wordt gedaan. Was dat destijds ook al zo?

‘Zeker. Als ik naar een congres ging, kwam ik altijd heel veel Nederlanders tegen. Nederland was een van de leidende landen, en is dat nog steeds. Elk groot centrum heeft wel een groep artsen en onderzoekers die bezig is met trombose- of bloedingsonderzoek, waarbij naar dezelfde mechanismen wordt gekeken. Dat varieert van fundamenteel onderzoek tot klinische studies.’

Wat was uw eigen expertise?

‘Ik heb me vooral gericht op fibrinogeen. Dat is een eiwit in het bloed dat door het stofje trombine wordt omgezet in fibrine, wat nodig is voor het stollen van het bloed. In het begin van mijn carrière ging het dan om de productie van fibrinogeen in de lever, langzaam verschoof dat richting de genetische variatie. Het laatste project ging over verschillende soorten stolsels en of je daaraan kunt aflezen wat de prognose is voor de patiënt en welke behandeling het beste is. Onze promovendus Hande Eyisoylu heeft net haar proefschrift ingeleverd.

Er zal zeker nog vervolgonderzoek gedaan worden, we hebben nu pas een beginnetje gemaakt. Maar het gaat vaak in kleine stapjes. Iedere onderzoeker hoopt op die grote doorbraak waar mensen op verjaardagen altijd naar vragen, maar in werkelijkheid komen die maar zelden voor. Maar die kleine stapjes zorgen samen ook voor vooruitgang. Ik mocht vorig jaar de Van Creveld Lezing houden (De Maat won de prestigieuze Van Creveld Penning, uitgereikt door de Nederlandse Vereniging voor Trombose en Hemostase, red.), waarvoor ik mijn hele carrière nog eens bekeek. In die dertig jaar hebben we ook zeker vooruitgang geboekt. Maar er is ook nog heel veel te doen voor de nieuwe lichting onderzoekers.’

U was van 2019 tot dit jaar lid van de raad van toezicht van de Trombosestichting. Hoe kijkt u terug op die tijd?

‘Laat ik beginnen met te zeggen dat het heel belangrijk is dat er goed toezicht is bij goede doelen. Het geld dat mensen doneren moet goed worden besteed. Voor mij was deze rol in het begin wennen. Ik had in enkele beoordelingscommissies van projecten gezeten, maar daar spraken we als wetenschappers onderling. In de raad van toezicht van de Trombosestichting zitten ook mensen met andere expertises, zoals zakenmensen. Zij kunnen op een heel andere manier naar een onderzoek kijken. Daardoor werd ik zelf ook weer op scherp gezet.’

In welk opzicht?

‘Ik werd gedwongen om uit te leggen waarom ik op een bepaalde manier naar dingen keek. Dat beïnvloedde mijn denken, ook als onderzoeker. Dat was heel waardevol. Ik ging scherper nadenken over wat ik van iets vond en hoe ik dat het beste kon overbrengen op anderen. Of ik een voorbeeld kan noemen? Het is gebruikelijk dat goede doelen een geheel onderzoek financieren. Op een gegeven moment vroeg iemand in de raad van toezicht waarom dat eigenlijk zo was. Waarom kon een derde partij niet meedoen? Zoals een verzekeraar, het bedrijfsleven of via crowdfunding. In de praktijk zal dat misschien lastig te realiseren zijn, maar dat erover wordt nagedacht is goed.’

Hoe belangrijk is de Trombosestichting in uw ogen?

‘Het belang dat de stichting blijft bestaan is groot. Niet alleen vanwege het financieren van onderzoek,want ook voorlichting is van belang. Nog steeds weten heel veel mensen niet precies wat trombose is, wat de risicofactoren zijn en hoe groot de impact kan zijn. Goede voorlichting is dus heel belangrijk. Andere goede doelen krijgen meer aandacht, maar de gevolgen van trombose zijn zeker niet minder dan die van andere aandoeningen. Trombose én zeker ook de Trombosestichting verdienen meer bekendheid.’